Destpêk: Tolstoy û Henry George, Teoriya Aborî û Ax
Lev Tolstoy, nivîskar û ramanwerê mezin ê Rûsyayê, di salên dawî yên jiyana xwe de bala xwe da pirsgirêkên aborî, xizanî û neheqiya civakî. Di vê çarçoveyê de, ramanên Henry George, aborînasekî Amerîkî û reformxwazê civakî, bandorek mezin li ser nêrîna Tolstoy ya derbarê mafê axê û edaleta aborî kir. Ev nivîs têkiliya Tolstoy û Henry George ji nêz ve dinirxîne.
George di teoriya xwe ya aborî de diparêze ku ax, wekî çavkaniyek bingehîn a jiyanê, divê nebe amûrek ji bo dewlemendiya kesane. Li gorî wî, civak dikare bi bacê li ser nirxa axê, ne li ser ked û hilberîna mirovan, beşek girîng ji neheqiyên aborî çareser bike. Ji ber vê yekê, pergala Bacê Yekane (Single Tax) di navenda nîqaşên wî de cih digire.
Tolstoy, ji aliyê xwe ve, di vê teoriyê de ne tenê çareseriyek aborî, lê di heman demê de bingehê etîkekê dibîne ku mafê her mirovekî yê gihîştina axê diparêze. Bi vê yekê, ramanên George bi rexneya Tolstoy ya li dijî sermayedariyê, desthilatdariya dewletê û neheqiya civakî re girêdanek xurt çêdikin. Ji bo aliyekî din ê ramana wî, binêre nivîsa me ya li ser teoriya estetîk a Tolstoy.
1. Taybetmendiya Axê û Rexneya Tolstoy ya li Dijî Milkê Taybet
Tolstoy bawer dikir ku milkê taybet ê axê yek ji sedemên sereke yên xizanî û cudahiya civakî ye. Li gorî wî, kesên ku axê kontrol dikin dikarin bêyî ku rasterast hilberînin, ji ked û hewcedariya kesên din sûdê werbigirin. Ji ber vê yekê, ew milkê taybet ê axê wekî pirsgirêkek exlaqî û civakî dinirxand.
Herwiha, Tolstoy di navbera mafê mirovan yê jiyanê û îdiaya kesekî ya xwedîtiya axê de nakokiyek bingehîn dibîne. Ax ji bo hemû mirovan çavkaniya xwarinê, xanî û hilberînê ye. Lê belê, dema ku kesek wê di bin kontrola xwe de digire, kesên din dikarin ji çavkaniyên bingehîn bêpar bimînin.
Di vê çarçoveyê de, Tolstoy di nivîsa xwe ya bi navê A Great Sin de, ku dikare wekî Gunehekî Mezin were wergerandin, li dijî milkê taybet ê axê nêrînek tund pêş dixe. Wî pirsgirêka axê tenê wekî mijarek qanûnî an aborî nabîne. Berevajî vê yekê, ew wê bi azadiya mirovan, mafê kedê û berpirsiyariya exlaqî ve girêdide.
2. Pergala Bacê Yekane ya Henry George
Pergala Bacê Yekane ya Henry George li ser fikra ku divê civak ji nirxa axê sûdê werbigire, ne ku ji ked û hilberîna mirovan bacên giran bistîne, ava dibe. Li gorî vê nêrînê, nirxa axê bi gelemperî ji geşedana civakê, avahiyên giştî û çalakiyên aborî yên derveyî kontrola xwediyê axê jî bandorê werdigire.
Ji ber vê yekê, George pêşniyar dikir ku dewlet bacê li ser nirxa axê bistîne û vê dahata giştî ji bo berjewendiya civakê bi kar bîne. Armanca bingehîn ew bû ku sûda ku ji bilindbûna nirxa axê derdikeve, tenê di destê xwediyên axê de nemîne.
Tolstoy di vê modelê de rêyek ji bo kêmkirina neheqiya civakî dibîne. Lê girîngiya vê teoriyê ji bo wî tenê bi teknîka bacê ve sînordar nabe. Di nêrîna Tolstoy de, nirxa bingehîn a pergala George ew e ku mafê gihîştina axê ji bo hemû mirovan wekhev dike.
Bi gotineke din, Tolstoy ji vê teoriyê re girîngiyek exlaqî dide. Li gorî wî, civak divê rê li ber komkirina dewlemendiyê bi rêya kontrolkirina çavkaniyên bingehîn bigire. Ji aliyekî din ve, ev nêrîn bi rexneya wî ya li dijî berjewendiyên kesane û desthilatdariya aborî re jî li hev tê.
3. A Great Sin: Girêdana Navbera Axê û Edaleta Civakî
Nivîsa A Great Sin yek ji nimûneyên girîng ên nêrîna Tolstoy ya li ser milkê axê ye. Di vê nivîsê de, wî balê dikişîne ser nakokiya di navbera dewlemendiya xwediyên axê û xizanîya kesên ku ji axê bêpar in de. Li gorî nêrîna wî, ev nakokî ne tenê encama kêmasiya çavkaniyan e, lê di heman demê de encama rêxistina neheq a milk û hêzê ye.
Herwiha, Tolstoy bawer dikir ku reformên aborî bêyî guherîna têgihiştina exlaqî ya mirovan nikarin pirsgirêkên civakî bi tevahî çareser bikin. Ji ber vê yekê, ew daxwaza reforma axê bi prensîbên edaletê, wekheviyê û redkirina zordariyê re girêdide.
Di vê çarçoveyê de, nêrîna wî ji teoriyên aborî yên tenê teknîkî cuda dibe. Armanca Tolstoy ne tenê guhertina awayê berhevkirina bacê ye. Ew dixwaze têkiliyên navbera mirovan û çavkaniyên jiyanê jî ji nû ve were nirxandin. Ji ber vê yekê, A Great Sin dikare wekî beşek ji projeya wî ya firehtir a rexnekirina neheqiya civakî were xwendin.
4. Tolstoy, Çar Nikolayê II û Reforma Axê li Rûsyayê
Tolstoy hewl da ku ramanên Henry George ji qada nîqaşên teorîk derxîne û wan bigihîne desthilatdarên siyasî yên Rûsyayê. Di nivîs û nameyên xwe de, wî bala Çar Nikolayê II û serokwezîr Pyotr Stolypin kişand ser pirsgirêka axê û encamên civakî yên milkê taybet.
Li gorî nêrîna Tolstoy, bêparbûna gundiyan ji axê yek ji sedemên sereke yên aloziya civakî û nerazîbûna siyasî bû. Ji ber vê yekê, ew reformek bingehîn dixwest ku rê li ber gihîştina wekhev a axê veke. Wî hêvî dikir ku nêzîkbûna li ser prensîbên Henry George bikaribe zexta aborî ya li ser gundiyan kêm bike û şertên jiyanê baştir bike.
Lê belê, divê em vê nêrînê di çarçoveya dîrokî ya Rûsyaya destpêka sedsala bîstan de binirxînin. Pirsgirêka axê di wê demê de bi reformên piştî serbestberdana koleyên gundî, nakokiyên di navbera dewletê û gundiyan de, û zêdebûna nerazîbûna siyasî re girêdayî bû.
Herwiha, hewldanên Tolstoy nîşan didin ku ew dixwest nivîskar ne tenê çavdêrê civakê be, lê di nîqaşên derbarê guhertina civakî de jî rolek çalak bilîze. Bi vê yekê, ramanên wî derbasî qada siyaseta giştî bûn, herçend ew bi gelemperî li dijî şîdet û zordariya dewletê rawesta.
5. Duma û Hewldanên Belavkirina Ramanên Henry George
Di salên destpêka sedsala bîstan de, Tolstoy bi hin endamên Duma, parlementoya Rûsyayê, re jî li ser reforma axê nîqaş kir. Di nav kesên ku di çavkaniya pêşkêşkirî de tên bibîranîn de V. A. Maklakov, V. V. Tenishev û M. D. Chelyshev hene.
Tolstoy dixwest ku nûnerên siyasî pergala Bacê Yekane di nîqaşên xwe de bifikirin û pirsgirêka axê wekî mijarek bingehîn a edaleta civakî destnîşan bikin. Ji bo wî, reformek rastîn divê berjewendiya giştî li pêş berjewendiyên xwediyên axê bigire.
Di heman demê de, nêzîkbûna Tolstoy bi Duma re nakokiyek di nav ramana wî de jî derdixe holê. Ew gelek caran bingehên desthilatdariya dewletê rexne dikir, lê dîsa jî hewl dida ku hin ji ramanên xwe bigihîne saziyên siyasî. Ev rewş nîşan dide ku wî hem hêza reformên exlaqî hem jî bandora nîqaşên giştî girîng dihesiband.
6. Rojname û Rojnamevanî: Serdana Henry George Jr. ya Sala 1909
Di Hezîrana 1909an de, Henry George Jr., kurê Henry George, serdana Tolstoy li Yasnaya Polyana kir. Li gorî agahiyên di çavkaniya pêşkêşkirî de, Tolstoy ji vê hevdîtinê kêfxweş bû û paşê nivîsek li ser serdanê nivîsand.
Nivîsa wî bi navê Apropos of the Visit of Henry George’s Son di Russian Gazette de hate weşandin. Ev bûyer girîng e, ji ber ku têkiliya di navbera ramanên Henry George û nêrîna Tolstoy ya civakî de ne tenê di rojname û rojnameyên kesane de, lê di hevdîtinên rasterast de jî xuya dike.
Ji aliyekî din ve, serdana Henry George Jr. derfetek bû ku Tolstoy girîngiya reforma axê ji nû ve derxîne pêş. Ev têkiliya navbera nivîskar û malbata reformxwazê Amerîkî nîşan dide ku ramanên edaleta axê ji sînorên neteweyî derbas dibûn û di nîqaşên navneteweyî de cih digirtin.
7. Nirxandina Dîrokî: Bandora Henry George li Ser Ramana Tolstoy
Têkiliya di navbera Tolstoy û Henry George de dikare wekî hevberdana du nêrînên ku li ser edaleta civakî disekinin were fêmkirin. George bi analîza aborî ya nirxa axê û bacê dixwest rêbazek pratîkî ji bo kêmkirina neheqiyê pêşkêş bike. Tolstoy jî vê teoriyê bi rexneya xwe ya exlaqî ya li dijî milkê taybet û desthilatdariya aborî re girêdida.
Lê belê, divê em cudahiya di navbera armanca reforma aborî û armanca Tolstoy ya exlaqî de biparêzin. Pergala Bacê Yekane dixwest awayê dabeşkirina sûda axê biguherîne. Tolstoy, ji bilî vê yekê, dixwest mirov li ser maf, berpirsiyarî û têkiliyên xwe yên bi civakê re ji nû ve bifikirin.
Ji ber vê yekê, girîngiya vê têkiliyê tenê di pêşniyara bacê de namîne. Ew di heman demê de nîşan dide ka çawa ramanek aborî dikare di nav nivîsên edebî, nêrînên exlaqî û hewldanên reforma civakî de cih bigire. Di dîroka ramana Tolstoy de, ax ne tenê milkek maddî ye. Berevajî vê, ew mijarek bingehîn e ku mafê jiyanê, azadiya mirovan û edaleta civakî bi hev ve girêdide.
Encam
Têkiliya Tolstoy û Henry George nîşan dide ku nêrînên Tolstoy li ser reforma axê beşek girîng ji rexneya wî ya li dijî neheqiya civakî pêk tînin. Tolstoy bawer dikir ku milkê taybet ê axê dikare xizanî û bêparbûna gundiyan kûrtir bike. Ji ber vê yekê, wî pergala Bacê Yekane wekî yek ji rêyên gengaz ên gihîştina edaletê nirxand.
Herwiha, nivîsa A Great Sin, nameyên wî ji desthilatdarên Rûsyayê re, têkiliyên wî bi endamên Duma re û serdana Henry George Jr. ya sala 1909an hemû nîşan didin ku Tolstoy dixwest ramanên reforma axê di jiyana rastîn de bandorê çêbikin.
Di encamê de, hevberdana Tolstoy û George nîşan dide ku nîqaşa li ser milkê axê ne tenê pirsgirêkek aborî ye, lê di heman demê de mijarek exlaqî, siyasî û mirovî ye. Ji bo Tolstoy, edaleta civakî dema ku her mirov xwedî derfetên bingehîn ên jiyanê be, dikare wateyek rastîn bistîne.
Çavkanî û Lîsteya Çavkaniyan
- Christian, R. F. (ed.). Tolstoy’s Diaries, Volume 2: 1895–1910. Faber & Faber.
- George, Henry. Progress and Poverty. 1879. Berhemeke bingehîn a derbarê dabeşkirina dewlemendiyê, nirxa axê û reforma bacê.
- Tolstoy, Leo. A Great Sin. Nivîsa derbarê milkê taybet ê axê û encamên wê yên exlaqî û civakî.
- Tolstoy, Leo. Apropos of the Visit of Henry George’s Son. Nivîsa ku piştî serdana Henry George Jr. ya Yasnaya Polyana di sala 1909an de hate nivîsandin.
- Christian, R. F. (ed.). Tolstoy’s Diaries, Volume 2: 1895–1910. Beşên derbarê reforma axê, Henry George, A Great Sin û têkiliyên Tolstoy bi desthilatdarên Rûsyayê re.
About the Author
