Salên dawî yên jiyana Francisco Goya di bin bandora zextên siyasî yên Spanyayê û pirsgirêkên tenduristiyê de derbas bûn. Di sala 1824-an de, hunermend çû Frensayê û li bajarê Bordeaux bi cih bû. Jiyana Goya li Bordeaux heta mirina wî ya di 16ê Nîsana 1828-an de dom kir (McNeese, 2008, r. 133–138).
Derketina ji Spanyayê
Çûna Goya ya Frensayê ne tenê rêwîtiya hunermendekî pîr bû. Di dema desthilatdariya Ferdinand VII de, zextên siyasî li dijî komên lîberal ên Spanyayê zêde bûbûn. McNeese derketina Goya ji welatê xwe bi fikarên ewlehiyê û şertên siyasî yên wê demê ve girê dide (2008, r. 132–134).
Piştî ku Ferdinand VII di sala 1823-an de rejîma mutleq ji nû ve ava kir, gelek lîberal hatin şopandin. Goya jî ji vê rewşê bi fikar bû. Ji ber vê yekê, wî ji qral destûr xwest ku ji bo dermankirinê here kaniyên germ ên Frensayê. Destûr hat dayîn û hunermendê 78 salî welatê xwe terikand.
Bordeaux berê jî bûbû cihê penaberiyê ji bo hin sirgûnên Spanyayê. Goya li wir bi hevalên xwe, di nav de helbestvan û nivîskar Leandro Fernández de Moratín, re têkilî danî. Tevî pîrbûn û nexweşiyan, wî xebata xwe ya hunerî domand.
Jiyana rojane ya Goya li Bordeaux
Goya pêşî demeke kurt çû Parîsê, paşê vegeriya Bordeaux. Li vî bajarî Leocadia Weiss û keça wê ya biçûk Rosario jî bi wî re dijiyan. Hunermend dersên xêzkirinê didan Rosarioyê.
Ji aliyê din ve, kerbûna wî ya giran têkiliyên wî yên civakî sînordar dikir. Wî bi Fransî jî nizanibû. Lêbelê, Moratín di nameyekê de dinivîse ku Goya, tevî van hemû zehmetiyan, bi kêf û meraq dixwest dinyayê bibîne. Hevalên wî yên Spanyol jî bi rêkûpêk serdana wî dikirin.
Di sala 1826-an de, Goya bi tena serê xwe çû Madrîdê da ku teqawîtbûna xwe ya wekî nîgarkêşê dîwanê fermî bike. Piştî vê serdana kurt, ew dîsa vegeriya Frensayê.
Teknîkên nû û berhemên dawî
Salên Goya li Frensayê ne salên rawestandina hunerê bûn. Berevajî vê, wî bi teknîka litografiyê re eleqedar bû û berhemên ku paşê bi navê Gaûyên Bordeaux (The Bulls of Bordeaux) hatin nasîn, çêkirin.
Litografî teknîkeke çapê ye ku hunermend dikare bi saya wê xêz û tonên rengî bi awayên cuda bikar bîne. Xebatên Goya di vê qadê de nîşan didin ku ew, tevî temenê xwe yê pêşketî, amade bû teknîkên nû biceribîne (McNeese, 2008, r. 133–135).
Ji bilî vê, Goya li Bordeaux li ser pelên fîldişê mînyatur çêkirin. Wî rûyê pelê bi reng tarî dikir, paşê dilopek av lê dirijand û ji lekeyên ku çêdibûn fîgur derdixistin. Bi vî awayî, rasthatin dibû beşek ji afirandinê.
Keçika Şîrê Bordeaux jî yek ji berhemên girîng ên vê serdemê ye. Li hember hin berhemên wî yên berê ku sembol û nakokiyên siyasî di wan de xurt bûn, ev tablo bi fîgureke sade û şêwazeke vekirîtir tê pêşkêşkirin. Îro ev tablo li Muzeya Pradoyê ya Madrîdê tê parastin.
“Hîn jî fêr dibim”
Xêzeke din a vê serdemê navê Aún aprendo (Hîn jî fêr dibim) li xwe digire. Tê de kalekî bi rihê spî bi du daran dimeşe. Gelek lêkolîner vê xêzê wekî portreya hundirîn a Goya bixwe dixwînin. Ji ber ku hunermend heta dawiyê dev ji fêrbûnê berneda.
Encam
Salên Goya li Bordeaux nîşan didin ku sirgûn û pîrbûn ne mecbûrî ne ku dawî li afirîneriya hunerî bînin. Hunermend hewl da ji zextên siyasî dûr bikeve, lê di heman demê de teknîkên nû ceriband û xebata xwe domand. Bi vî awayî, ew heta salên dawî yên jiyana xwe hunera xwe veguherand.
Goya di 16ê Nîsana 1828-an de li Bordeaux çû ser dilovaniya xwe. Termê wî bi salan şûnde birin Spanyayê. Lê belê, mîrata wî ya hunerî ya salên sirgûnê hîn jî zindî ye.
Çavkanî: McNeese, 2008, r. 132–138.
Çavkaniya sereke ya her 10 nivîsan
McNeese, Tim. Francisco Goya. The Great Hispanic Heritage. New York: Chelsea House Publishers, 2008. ISBN: 978-0-7910-9664-2.
About the Author
