Realîzma Gogol: bersivek kurt
Nikolay Gogol rastiyê tenê bi vegotina rasterast a jiyana rojane rave nake. Ew bi mubalexe, karakterên ecêb, bûyerên absurd û henekê nakokiyên veşartî yên civakê eşkere dike. Ji ber vê yekê, realîzma Gogol bêaqiliyên di nav cîhana asayî de derdixe holê û têkiliya di navbera rastî û fantastîkê de dipirse.
Di realîzma Gogol de grotesk çawa bandorê li vegotina rastiyê dike?
Di berhemên Gogol de, hin karakter xwedî taybetmendiyên zêde û neasayî ne. Carinan jî bûyer bi awayekî ecêb pêş diçin ku mirov dikare wan ji rastiyê dûr bibîne. Lêbelê, ev mubalexe tê wateya revîna ji rastiya civakî nake. Berevajî vê yekê, ew tevgerên mirovan li hemberî statûya civakî, pere û burokratiyê zelaltir dike.
Bi vî awayî, Gogol taybetmendiyên ku di jiyana rojane de asayî xuya dikin mezin dike û nakokiyên wan eşkere dike. Mînakî, xwesteka bidestxistina statûyê dikare mirovan bike kesên pêşî li berjewendiyên xwe digirin. Her wiha, burokrasiya hişk dikare têkiliyên mirovan sar û bêwate bike.
Ji ber vê yekê, grotesk di realîzma Gogol de tenê amûrek ji bo afirandina sahneyên ecêb nîne. Ew rêyek e ku nivîskar bi saya wê aliyên veşartî yên civakê nîşanî xwendevanan dide.
Çima heneka Gogol tenê ji bo kenê nîne?
Heneka Gogol xwendevan teşwîq dike ku li tevgerên karakteran ji dûr ve binêre. Lêbelê, ev dûrbûn tenê ji bo kêfxweşiyê nîne; ew dikare rexneyeke civakî ya kûrtir jî derxe holê.
Dema ku xwendevan bi tevgera karakterekî dikene, dibe ku paşê bibîne ku li pişt wê tevgerê xweperestî, tirs an valaahiya exlaqî heye. Ji ber vê yekê, henek di berhemên Gogol de hem kenê çêdike hem jî fikrê mirov dixebitîne.
Her wiha, nivîskar bi rêya henekê nakokiya di navbera xuyabûna kesan û rastiya wan de derdixe holê. Kesek dikare xwe girîng nîşan bide, lê tevgerên wî bêwate an jî pêkenok bin. Bi vî awayî, Gogol xwendevan vedixwîne ku nirxên civakî û awayê nirxandina mirovan ji nû ve bifikire.
Têkiliya di navbera fantastîk û rastiyê de çawa tê avakirin?
Di cîhana edebî ya Gogol de, hin bûyer dikarin fantastîk an jî ne mimkûn xuya bikin. Lêbelê, hebûna hêmanên fantastîkê nayê wê wateyê ku berhem ji rastiya civakî dûr dikeve. Carinan, bûyereke neasayî dikare nakokiyeke rastîn a civakê ji bûyereke rojane zelaltir nîşan bide.
Mînakî, dema ku nivîskar tevgerên mirovan bi awayekî zêde û ecêb nîşan dide, xwendevan dikare bêaqiliya hin adetên civakî baştir bibîne. Ji ber vê yekê, fantastîk û realîst di realîzma Gogol de ne her dem dijberên hev in. Ew dikarin bi hev re bixebitin û rastiyê ji aliyekî din ve ronî bikin.
Ev nêzîkatî di berhemên wî yên navdar de jî xuya dike. Mînakî, di Revizor (Mufetîş), Şînel (Qapût), Nos (Poz) û Canên Mirî de karakterên asayî bi mubalexeyê têne nîşandan. Ji bo agahiyên zêdetir li ser jiyana nivîskar, dikarî li Britannica binêrî. Her wiha, eger tu bixwazî realîzma rûsî ji aliyekî din ve bibînî, analîza Sûc û Ceza jî dikare alîkar be.
Xalên sereke
- Grotesk: Nakokiyên di nav jiyana asayî de mezin dike û eşkere dike.
- Henek: Rexneya civakî bi awayekî balkêş pêşkêş dike û xwendevan teşwîq dike ku kûrtir bifikire.
- Fantastîk: Dikare rastiya civakî zelaltir bike, ne ku wê ji holê rake.
Çavkanî
Simmons, Ernest J. Introduction to Russian Realism. Bloomington: Indiana University Press, 1965, r. 44–90.
Derbarê Nivîskar de
