Bersivek kurt: Li gorî analîza Joseph Frank, cîhana edebî ya Dostoyevskî ne tenê bi jiyana wî ya kesane, lê bi pirsgirêkên civakî û siyasî yên serdema xwe re hatiye avakirin. Nivîskar, nirxên olî yên zarokatiya xwe bi kûrahiya felsefî re kir yek û kûrahiya ruhê mirovî veguhezt berhemên xwe.
- Çavkanî: Joseph Frank, Dostoyevski: Çağının Bir Yazarı, Rûpel 180-288.
F. M. Dostoyevskî yek ji stûnên bingehîn ên edebiyata cîhanê ye. Lêkolîner Joseph Frank di lêkolîna xwe ya berfireh de nîşan dide ku cîhana edebî ya Dostoyevskî bi têkiliyên civakî û şerên îdeolojîk ve girêdayî ye. Dostoyevskî di zarokatiya xwe de bi çandek taybet mezin bû. Ew bingeh, paşê bû çavkaniya sereke ya nêrîna wî ya li ser cîhanê. Nivîskar, di heman demê de felsefeya serdemê baş nas kir.
Malbat û Zarokatî Çawa Bandor li Cîhana Edebî ya Dostoyevskî Kirin?
Dostoyevskî ji malbatek wekî aristokrat nehatibû, lê bavê wî bijîjk bû. Bavê wî Mihail Andreviç mirovekî tund bû û li ser perwerdehiya zarokên xwe pir disekinî. Lê belê dayika wî Marya Fyodorovna gelekî dilovan bû û alîkariya xizanên bajêr dikir. Malbatê havînan li milkiyeta Darovoyê dima, lewra nivîskar li wir derfeta dîtina jiyana gundiyan bi dest xist. Ev serpêhatî paşê bûn mijarên girîng di pirtûkên wî de.
- Xalên sereke:
- Bavê wî di mijarên dîsîplînê de gelekî hişk bû.
- Li gundê Darovoyê şansê dîtina jiyana gundiyan peyda kir.
Perwerdehiya Leşkerî û Guherînên Di Jiyana Wî de Çawa Pêk Hatin?
Ew bi daxwaza bavê xwe çû Akademiya Endezyariyê ya Leşkerî li St. Petersburgê. Rêwîtiya wî ya ber bi Petersburgê ve tije bû bi dîmenên gundiyên bindest. Wî li wir rastiya civaka Rûsî bi awayekî zelal dît. Paşê, mirina neçaverêkirî ya bavê wî li ser milê wî barê giran ê sûcdariyê hişt. Lê dîsa jî, wî dev ji xwendin û nivîsandinê berneda.
Cîhana Edebî ya Dostoyevskî bi Pêngava Pêşîn Çawa Dest Pê Kir?
Nivîskar pirtûkên Balzac û Victor Hugo bi baldarî xwend. Ew hestên wî yên li dijî neheqiyên civakî zêde kirin. Her wiha, wî romana xwe ya ewil bi bandora Gogol nivîsand. Rexnegir Belinski destxweşiya romana Bêkes (İnsancıklar) kir, lewra ev yek bû sedem ku navê wî di cîhana edebiyatê de deng bide. Ji ber van sedeman, Dostoyevskî gav bi gav vebû ber bi serkeftinê.
- Xalên sereke:
- Xwendina pirtûkên Balzac bandor li ser dîtina wî kir.
- Romanên wî yên ewil ji aliyê rexnegiran ve hatin ecibandin.
Bixwînin jî: Analîza Romana Êx: Prens Mişkin û «Mirovê Herî Bedew» û Analîza Inkvîzîtorê Mezin: Serhildana Îvan Karamazov.
Çavkanî
- Frank, Joseph. Dostoyevski: Çağının Bir Yazarı. Çevirmen: Ülker İnce. İstanbul: Everest Yayınları, 2017. (Önsöz rûpel 180, 1. Bölüm rûpel 194, 2. Bölüm rûpel 196, 3. Bölüm rûpel 214, 4. Bölüm rûpel 230, 5. Bölüm rûpel 242, 6. Bölüm rûpel 253, 7. Bölüm rûpel 268, 8. Bölüm rûpel 280, 9. Bölüm rûpel 288).
Derbarê Nivîskar de
